Czym jest PSP według ustawy
Państwowa Straż Pożarna to zawodowa, umundurowana i wyposażona w specjalistyczny sprzęt formacja, przeznaczona do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1473). Służbę pełnią w niej funkcjonariusze pożarnictwa, w ustawie zwani strażakami (art. 1 ust. 3).
Do podstawowych zadań PSP należy (art. 1 ust. 2):
- rozpoznawanie zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń,
- organizowanie i prowadzenie akcji ratowniczych w czasie pożarów, klęsk żywiołowych lub likwidacji miejscowych zagrożeń,
- wykonywanie zadań ochrony ludności i obrony cywilnej (pkt 2a),
- pomocnicze specjalistyczne czynności ratownicze w czasie klęsk żywiołowych lub likwidacji miejscowych zagrożeń przez inne służby ratownicze,
- kształcenie kadr dla PSP, innych jednostek ochrony przeciwpożarowej i powszechnego systemu ochrony ludności,
- nadzór nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych,
- prace naukowo-badawcze w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ochrony ludności,
- współpraca z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych,
- współdziałanie ze strażami pożarnymi i służbami ratowniczymi innych państw oraz realizacja zadań z umów międzynarodowych.
Na liście nie ma ścigania sprawców podpaleń, kontroli ruchu drogowego ani wydawania pozwoleń na budowę. To typowe dystraktory w pytaniach o zadania.
W komórkach i jednostkach podległych Ministrowi Obrony Narodowej albo przez niego nadzorowanych zadania PSP wykonuje Wojskowa Ochrona Przeciwpożarowa (art. 3 ust. 1).
Jednostki organizacyjne
Ustawa wymienia sześć rodzajów jednostek organizacyjnych PSP (art. 8 ust. 1):
| Jednostka | Co jeszcze mówi ustawa |
|---|---|
| Komenda Główna | organizację określa statut nadany przez Prezesa Rady Ministrów (art. 13a ust. 2) |
| komenda wojewódzka | mogą w niej działać ośrodki szkolenia (art. 8 ust. 1a) |
| komenda powiatowa (miejska) | wchodzą w nią jednostki ratowniczo-gaśnicze (art. 8 ust. 2) |
| Akademia Pożarnicza oraz pozostałe szkoły | mogą mieć własne jednostki ratowniczo-gaśnicze (art. 8 ust. 3) |
| instytuty badawcze | działają na podstawie ustawy o instytutach badawczych (art. 18 ust. 1) |
| Centralne Muzeum Pożarnictwa | dyrektora powołuje się na czas nieokreślony (art. 18 ust. 2) |
W ramach jednostek ratowniczo-gaśniczych można wyodrębnić czasowe posterunki PSP; służba na takim posterunku liczy się jak służba w miejscowości, w której stoi dana jednostka (art. 8 ust. 2a). Ośrodki szkolenia tworzy i likwiduje komendant wojewódzki, który określa też ich organizację i zakres działania (art. 17a).
Ochotnicze straże pożarne i Związek OSP RP nie są jednostkami organizacyjnymi PSP. Są jednostkami ochrony przeciwpożarowej w rozumieniu innej ustawy, o czym piszemy w artykule o ochronie przeciwpożarowej i KSRG.
Komendant Główny PSP
Komendant Główny PSP jest centralnym organem administracji rządowej w sprawach organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego oraz ochrony przeciwpożarowej i podlega ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (art. 9 ust. 1). Jest przełożonym strażaków pełniących służbę w PSP (art. 10 ust. 4) i kontroluje działania organów i jednostek organizacyjnych PSP (art. 10 ust. 3).
Pytania najczęściej sięgają po te zadania z długiej listy w art. 10 ust. 1:
- kierowanie krajowym systemem ratowniczo-gaśniczym, w tym dowodzenie działaniami, których rozmiary lub zasięg przekraczają możliwości sił ratowniczych województwa (pkt 2 lit. e),
- wprowadzanie podwyższonej gotowości operacyjnej w PSP (pkt 12),
- ustalanie ramowego regulaminu służby oraz regulaminu musztry i ceremoniału pożarniczego (pkt 14) - w drodze zarządzenia (art. 10 ust. 6),
- współdziałanie z Zarządem Głównym Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP (pkt 10).
Komendant Główny nadzoruje Akademię Pożarniczą tylko w zakresie wykonywania przez nią zadań jednostki organizacyjnej PSP, a pozostałe szkoły, instytuty badawcze i Centralne Muzeum Pożarnictwa bez takiego zastrzeżenia (art. 10 ust. 2). Wykonuje też zadania punktu kontaktowego Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności (art. 10 ust. 8 pkt 1).
Kto powołuje komendantów i ich zastępców
To najczęstszy temat pytań i najłatwiej go pomylić, bo na każdym szczeblu reguła jest inna. Wszystkich komendantów i zastępców z tabeli powołuje się spośród oficerów PSP.
| Stanowisko | Kto powołuje | Warunek | Kto odwołuje | Przepis |
|---|---|---|---|---|
| Komendant Główny | Prezes Rady Ministrów | na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych | Prezes Rady Ministrów | art. 9 ust. 2 |
| zastępcy Komendanta Głównego | minister właściwy do spraw wewnętrznych | na wniosek Komendanta Głównego | minister | art. 9 ust. 3 |
| komendant wojewódzki | minister właściwy do spraw wewnętrznych | na wniosek Komendanta Głównego złożony po uzyskaniu zgody wojewody | minister, po zasięgnięciu opinii wojewody | art. 12 ust. 1 i 2 |
| zastępcy komendanta wojewódzkiego | Komendant Główny | na wniosek komendanta wojewódzkiego | Komendant Główny | art. 12 ust. 4 |
| komendant powiatowy (miejski) | komendant wojewódzki | w porozumieniu ze starostą | komendant wojewódzki, po zasięgnięciu opinii starosty | art. 13 ust. 1 i 3 |
| zastępcy komendanta powiatowego | komendant wojewódzki | na wniosek komendanta powiatowego | komendant wojewódzki | art. 13 ust. 5 |
| komendanci pozostałych szkół PSP i ich zastępcy | Komendant Główny | - | Komendant Główny | art. 17 ust. 2 |
Akademia Pożarnicza jest uczelnią, więc tryb wyznaczania i odwoływania Rektora-Komendanta reguluje ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a nie ustawa o PSP (art. 17 ust. 1).
Kilka szczegółów, o które pytają osobno:
- Brak opinii wojewody. Jeśli wojewoda nie wyda opinii w sprawie odwołania komendanta wojewódzkiego, minister odwołuje go po upływie 14 dni od dnia przedstawienia wniosku (art. 12 ust. 3). Przy odwołaniu komendanta powiatowego ten przepis stosuje się odpowiednio do opinii starosty (art. 13 ust. 3).
- Spór ze starostą. Jeśli stanowisko nie zostanie zajęte albo starosta nie zaakceptuje kandydatury w ciągu 30 dni od jej przedstawienia, przedstawia się niezwłocznie kolejną. Gdy w ciągu 14 dni nie ma porozumienia także co do niej, komendant wojewódzki powołuje oficera wskazanego przez wojewodę (art. 13 ust. 2).
- Pełniący obowiązki. Po zwolnieniu stanowiska komendanta wojewódzkiego Komendant Główny powierza obowiązki wyznaczonemu oficerowi na okres nie dłuższy niż miesiąc (art. 12 ust. 3a). Obowiązki komendanta powiatowego powierza komendant wojewódzki na nie dłużej niż 2 miesiące (art. 13 ust. 4). W obu przypadkach oficer dostaje uposażenie przewidziane dla stanowiska komendanta, ale nie niższe od dotychczasowego.
Przez „starostę" ustawa rozumie również prezydenta miasta na prawach powiatu (art. 7 pkt 3). Pełne brzmienie przepisów: art. 9, art. 12 i art. 13 ustawy o PSP.
Województwo, powiat i instancje
Na obszarze województwa zadania i kompetencje PSP wykonują wojewoda przy pomocy komendanta wojewódzkiego, jako kierownika straży wchodzącej w skład zespolonej administracji rządowej, oraz komendant powiatowy (miejski) (art. 11 ust. 1). Komendant wojewódzki wykonuje w imieniu wojewody zadania i kompetencje określone w ustawach (art. 11 ust. 2).
W postępowaniu administracyjnym w sprawach PSP organem właściwym jest co do zasady komendant powiatowy (miejski) (art. 11a ust. 1). Organem wyższego stopnia wobec niego jest komendant wojewódzki, a wobec komendanta wojewódzkiego - Komendant Główny (art. 11a ust. 2).
Komendant wojewódzki m.in. organizuje krajowy system ratowniczo-gaśniczy na obszarze województwa i dowodzi działaniami, których rozmiary lub zasięg przekraczają możliwości sił ratowniczych powiatu (art. 12 ust. 5 pkt 3 i 4). Do komendanta powiatowego należy m.in. organizowanie jednostek ratowniczo-gaśniczych, organizowanie i prowadzenie akcji ratowniczej, wstępne ustalanie przyczyn i okoliczności powstania pożaru oraz szkolenie członków OSP (art. 13 ust. 6 pkt 2, 7, 13 i 15). Przeprowadza też inspekcje gotowości operacyjnej OSP na obszarze powiatu (art. 13 ust. 7 pkt 2).
Samorząd a komendant powiatowy
Rada powiatu przynajmniej raz w roku rozpatruje informację komendanta powiatowego o stanie bezpieczeństwa powiatu w zakresie ochrony przeciwpożarowej, a na polecenie starosty komendant składa ją w każdym czasie (art. 14 ust. 1).
Przy bezpośrednim zagrożeniu bezpieczeństwa wspólnoty samorządowej, w szczególności życia lub zdrowia, wójt (burmistrz, prezydent miasta) albo starosta może wydać komendantowi powiatowemu polecenie podjęcia działań w zakresie właściwości PSP (art. 14 ust. 3). Takie polecenie:
- nie może dotyczyć wykonania konkretnej czynności służbowej ani określać sposobu wykonania zadania (art. 14 ust. 4),
- obciąża wyłączną odpowiedzialnością tego, kto je wydał (art. 14 ust. 5),
- podlega niezwłocznemu wykonaniu, a wydane ustnie wymaga potwierdzenia na piśmie (art. 14 ust. 6),
- jeśli narusza prawo, jest nieważne, a nieważność stwierdza wojewoda (art. 14 ust. 8).
Gdy komendant nie jest w stanie wykonać polecenia, niezwłocznie przedkłada sprawę komendantowi wojewódzkiemu (art. 14 ust. 7).
Finansowanie
Koszty funkcjonowania PSP pokrywa budżet państwa (art. 19a ust. 1), a na obszarze powiatu - dotacja celowa z budżetu państwa (art. 19a ust. 2). W części kosztów mogą uczestniczyć gmina, powiat, samorząd województwa i organizatorzy imprez masowych (art. 19b), a w kosztach budowy strażnic, ich wyposażenia i utrzymania - osoby prawne i fizyczne (art. 19d). Fundusz Wsparcia PSP składa się z funduszu centralnego, wojewódzkich i szkół PSP (art. 19e) i jest państwowym funduszem celowym (art. 19f).
Akcja ratownicza i prawa kierującego
Akcję ratowniczą organizuje i kieruje nią PSP (art. 20 ust. 1). Ustawa definiuje ją właśnie jako działania organizowane i kierowane przez PSP (art. 7 pkt 1). Pomocnicze specjalistyczne czynności ratownicze to pomoc PSP dla innych służb ratowniczych, z wyłączeniem działań porządkowo-ochronnych zastrzeżonych dla innych jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (art. 7 pkt 2). Przy tych czynnościach jednostki PSP stosują się do wskazań osób kierujących tamtymi służbami (art. 20 ust. 2). W akcjach ratowniczych PSP może używać psów (art. 20a).
Strażacy w akcji mogą, w zakresie niezbędnym do jej prowadzenia, korzystać z dróg, gruntów i zbiorników wodnych państwowych, komunalnych i prywatnych oraz z komunalnych i prywatnych ujęć wodnych i środków gaśniczych (art. 21 ust. 1). Ujęć państwowych przepis nie wymienia.
W okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności strażak kierujący akcją może zarządzić (art. 21 ust. 2):
- ewakuację ludzi i mienia z terenu akcji,
- konieczne prace wyburzeniowe i rozbiórkowe,
- wstrzymanie komunikacji w ruchu lądowym,
- udostępnienie pojazdów, środków i przedmiotów niezbędnych do akcji,
- zakaz przebywania osobom postronnym w rejonie akcji.
Może też żądać niezbędnej pomocy od instytucji państwowych, jednostek gospodarczych, organizacji społecznych i obywateli oraz odstąpić od zasad działania uznanych powszechnie za bezpieczne (art. 21 ust. 3).
Na czym się przewracają
- Wojewoda powołuje komendanta wojewódzkiego. Nie. Powołuje minister właściwy do spraw wewnętrznych, a wojewoda daje zgodę, zanim Komendant Główny złoży wniosek (art. 12 ust. 1).
- Starosta powołuje komendanta powiatowego. Też nie. Powołuje komendant wojewódzki w porozumieniu ze starostą (art. 13 ust. 1).
- Zastępców powołuje sam komendant. Zastępców komendanta powiatowego powołuje komendant wojewódzki, a zastępców komendanta wojewódzkiego - Komendant Główny, zawsze na wniosek komendanta, któremu mają pomagać (art. 12 ust. 4, art. 13 ust. 5).
- Jeden termin dla pełniących obowiązki. Miesiąc dotyczy komendanta wojewódzkiego, 2 miesiące - powiatowego (art. 12 ust. 3a, art. 13 ust. 4).
- „Spośród oficerów" wszędzie. Komendantów i zastępców powołuje się spośród oficerów PSP, ale do kierowania działaniem ratowniczym na poziomie strategicznym ustawa o ochronie przeciwpożarowej uprawnia strażaków PSP posiadających kwalifikacje do zajmowania stanowisk oficerskich związanych z kierowaniem działaniami ratowniczymi (art. 22 ust. 1a pkt 1 tej ustawy). To inne brzmienie i pytania je rozróżniają.
Pytania z tej części są w bazie pytań o organizacji i zadaniach PSP, a sprawdzić się na czas możesz w teście wiedzy. Format testu wiedzy w naborze opisuje artykuł o punktacji i rozmowie, a to, co dzieje się po przyjęciu - artykuł o pierwszych latach służby.