Trzy akty, które trzeba znać
Materiał tej części stoi na trzech aktach:
- ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz.U. 2025 poz. 188 ze zm.) - definicje, obowiązki, jednostki ochrony przeciwpożarowej, cele KSRG, uprawnienia kierującego,
- rozporządzeniu MSWiA z dnia 24 czerwca 2026 r. w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. 2026 poz. 872) - pododdziały, poziomy i kolejność kierowania,
- ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 244 ze zm.) - strażak ratownik OSP i świadczenie ratownicze.
Rozporządzenie o KSRG obowiązuje od 1 lipca 2026 r. (§ 58) i zastąpiło rozporządzenie z 17 września 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 1737), więc przy starszych opracowaniach sprawdzaj, który akt powołują.
Definicje z ustawy
Ochrona przeciwpożarowa polega na realizacji przedsięwzięć mających na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem przez zapobieganie, zapewnianie sił i środków do zwalczania zagrożeń oraz prowadzenie działań ratowniczych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej (art. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej).
| Pojęcie | Definicja | Przepis |
|---|---|---|
| działania ratownicze | każda czynność podjęta w celu niezwłocznej likwidacji nagłych zagrożeń dla życia, zdrowia, dóbr kultury, środowiska i mienia z powodu pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia | art. 2 pkt 2 |
| inne miejscowe zagrożenie | zdarzenie wynikające z rozwoju cywilizacyjnego i naturalnych praw przyrody, niebędące pożarem ani klęską żywiołową, stanowiące zagrożenie dla życia, zdrowia, mienia lub środowiska, któremu zapobieżenie lub którego usunięcie skutków nie wymaga zastosowania nadzwyczajnych środków | art. 2 pkt 3 |
| krajowy system ratowniczo-gaśniczy | integralna część organizacji bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, obejmująca prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie pożarów, klęsk żywiołowych lub innych miejscowych zagrożeń | art. 2 pkt 4 |
KSRG skupia jednostki ochrony przeciwpożarowej, inne służby, inspekcje, straże, instytucje oraz podmioty, które dobrowolnie, w drodze umowy cywilnoprawnej, zgodziły się współdziałać w akcjach ratowniczych (art. 2 pkt 4).
Obowiązki każdego i obowiązki właściciela
Kto zauważy pożar, klęskę żywiołową lub inne miejscowe zagrożenie, musi niezwłocznie zawiadomić osoby w strefie zagrożenia oraz centrum powiadamiania ratunkowego lub jednostkę ochrony przeciwpożarowej albo Policję bądź wójta albo sołtysa (art. 9). Obowiązek ma dwie części: osoby w strefie zagrożenia i jedna ze wskazanych służb lub osób.
Właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu ma siedem obowiązków (art. 4 ust. 1): przestrzegać przeciwpożarowych wymagań techniczno-budowlanych, instalacyjnych i technologicznych, wyposażyć obiekt w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice, zapewnić ich przeglądy, konserwacje i naprawy, zapewnić bezpieczeństwo i możliwość ewakuacji, przygotować obiekt do akcji ratowniczej, zapoznać pracowników z przepisami przeciwpożarowymi i ustalić sposoby postępowania na wypadek zagrożenia. Odpowiedzialność może przejąć zarządca lub użytkownik na podstawie umowy (art. 4 ust. 1a). Korzystanie z usług z zakresu ochrony przeciwpożarowej jest dobrowolne (art. 8).
Jednostki ochrony przeciwpożarowej
Jednostkami ochrony przeciwpożarowej są (art. 15):
- jednostki organizacyjne PSP,
- jednostki organizacyjne Wojskowej Ochrony Przeciwpożarowej (pkt 1a),
- zakładowa straż pożarna,
- zakładowa służba ratownicza,
- gminna zawodowa straż pożarna,
- powiatowa (miejska) zawodowa straż pożarna (pkt 4a),
- terenowa służba ratownicza,
- ochotnicza straż pożarna,
- związek ochotniczych straży pożarnych,
- inne jednostki ratownicze.
Działanie ratownicze prowadzą jednostki z art. 15 pkt 1-6 i 8, czyli wszystkie poza związkiem OSP (art. 22 ust. 1). Jednostki z art. 15 pkt 1a-6 i 8, czyli inne niż PSP i związek OSP, mają obowiązek uczestniczyć, na wezwanie PSP, w działaniach poza terenem własnego działania, a koszty zwraca im budżet państwa (art. 23 ust. 1 i 2). W pomieszczeniach misji dyplomatycznej, urzędu konsularnego lub instytucji międzynarodowej z immunitetem działanie wymaga zgody szefa misji lub kierownika; przy zagrożeniu wymagającym niezwłocznego działania zgodę można domniemywać (art. 24). Pełny wykaz: art. 15 ustawy.
Cele KSRG i kto nim kieruje
KSRG ma na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przez (art. 14 ust. 1): likwidację lub ograniczenie zagrożeń z powodu pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia, ratownictwo techniczne, chemiczne, ekologiczne i medyczne oraz współpracę z jednostkami systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego i systemem powiadamiania ratunkowego.
Rozporządzenie wylicza pięć dziedzin ratownictwa: likwidację lub ograniczenie zagrożeń pożarowych oraz ratownictwo techniczne, chemiczne, ekologiczne i medyczne (§ 2 pkt 5 rozporządzenia o KSRG). Ratownictwa górniczego czy wodnego jako osobnej dziedziny tam nie ma.
| Obszar | Kto określa zadania KSRG, koordynuje i kontroluje, a w sytuacjach nadzwyczajnych kieruje | Przepis |
|---|---|---|
| kraj | Komendant Główny PSP | art. 14 ust. 3 |
| województwo | wojewoda | art. 14 ust. 3 |
| powiat | starosta | art. 14 ust. 3 |
| gmina | wójt (burmistrz, prezydent miasta) koordynuje w zakresie ustalonym przez wojewodę | art. 14 ust. 5 |
Wojewoda i starosta działają przy pomocy wojewódzkiego i powiatowego zespołu zarządzania kryzysowego (art. 14 ust. 4). Wójt może korzystać z pomocy komendanta gminnego ochrony przeciwpożarowej, jeśli go powołał, albo komendanta gminnego związku OSP (art. 14 ust. 5).
Obszar chroniony to obszar, w granicach którego, niezależnie od podziału administracyjnego, siły i środki podmiotu KSRG właściwe dla rodzaju zagrożenia przybędą na miejsce zdarzenia w najkrótszym czasie (§ 2 pkt 9 rozporządzenia).
Od roty do brygady
Jednostki ochrony przeciwpożarowej w KSRG tworzą na potrzeby działania ratowniczego taką strukturę (§ 6 ust. 1 rozporządzenia):
| Pododdział | Skład |
|---|---|
| rota | dwuosobowy zespół ratowników w zastępie lub specjalistycznej grupie ratowniczej |
| zastęp | od 2 do 6 ratowników, w tym dowódca, z pojazdem do zadania ratowniczego |
| sekcja | 2 zastępy, w tym dowódca |
| pluton | 3-4 zastępy, w tym dowódca |
| kompania | 8-16 zastępów oraz dowódca |
| batalion | 3-5 kompanii oraz dowódca i sztab |
| brygada | związek pododdziałów i oddziałów oraz dowódca i sztab |
| specjalistyczna grupa ratownicza | pododdział do specjalistycznych czynności ratowniczych |
W plutonach można wydzielać sekcje, a w kompaniach sekcje lub plutony (§ 6 ust. 2). Pododdziały szkół PSP albo tworzone według standardów międzynarodowych mogą mieć inny skład plutonu i kompanii (§ 6 ust. 3).
Trzy poziomy kierowania
Kierowanie działaniem ratowniczym to planowanie, organizowanie, nadzorowanie i koordynowanie działań ratowniczych (§ 2 pkt 7 rozporządzenia). Ma trzy poziomy (§ 23):
| Poziom | Gdzie i w jakim celu | Jakie siły | Kto jest uprawniony (art. 22 ust. 1a ustawy) |
|---|---|---|---|
| interwencyjny | w strefie zagrożenia lub działań ratowniczych | nieprzekraczające jednej kompanii | uprawnieni z poziomów wyższych, strażacy PSP z kwalifikacjami do stanowisk podoficerskich, strażacy jednostek ochrony ppoż. z kwalifikacjami do zawodu strażak, członkowie OSP po szkoleniu przygotowującym do dowodzenia lub z kwalifikacjami do zawodu strażak |
| taktyczny | na granicy strefy zagrożenia lub poza nią | nieprzekraczające jednego batalionu albo z co najmniej jedną specjalistyczną grupą ratowniczą | uprawnieni do poziomu strategicznego, strażacy PSP z kwalifikacjami do stanowisk aspiranckich, strażacy jednostek ochrony ppoż. z kwalifikacjami co najmniej technika pożarnictwa |
| strategiczny | w celu określenia strategii i nadzoru nad kierowaniem taktycznym | przekraczające jeden batalion albo odwody operacyjne w sile ponad jednej kompanii | strażacy PSP posiadający kwalifikacje do zajmowania stanowisk oficerskich związanych z kierowaniem działaniami ratowniczymi |
Zwróć uwagę na brzmienie ostatniego wiersza. Ustawa nie mówi „oficerowie PSP", tylko „strażacy PSP posiadający kwalifikacje do zajmowania stanowisk oficerskich" (art. 22 ust. 1a pkt 1, pełny tekst).
Kto przejmuje kierowanie i w jakiej kolejności
Kierowanie interwencyjne przejmują ratownicy z kwalifikacjami do kierowania, właściwi ze względu na obszar chroniony, w kolejności (§ 24 ust. 1): strażak ratownik OSP, komendant gminny ochrony przeciwpożarowej (jeśli jest strażakiem ratownikiem OSP), strażak jednostki ochrony przeciwpożarowej, dowódca zastępu PSP, dowódca sekcji PSP, zastępca dowódcy zmiany, dowódca zmiany, zastępca dowódcy JRG i dowódca JRG. Gdy nikogo z nich nie ma, kierowanie przejmuje ratownik z podmiotu KSRG niebędącego jednostką ochrony przeciwpożarowej (§ 24 ust. 2).
| Kolejność | Kierowanie taktyczne (§ 25 ust. 1) | Kierowanie strategiczne (§ 26 ust. 1) |
|---|---|---|
| 1 | zastępca dowódcy JRG właściwej dla miejsca zdarzenia | oficer wyznaczony przez komendanta wojewódzkiego |
| 2 | dowódca tej JRG | zastępca komendanta wojewódzkiego |
| 3 | oficer lub aspirant wyznaczony przez komendanta powiatowego | komendant wojewódzki |
| 4 | zastępca komendanta powiatowego | oficer wyznaczony przez Komendanta Głównego |
| 5 | komendant powiatowy | zastępca Komendanta Głównego |
| 6 | - | Komendant Główny |
Kierujący z poziomu strategicznego może przejąć kierowanie taktyczne (§ 25 ust. 3), a kierujący z § 25 ust. 1 pkt 3-5 i z § 26 ust. 1 - kierowanie interwencyjne (§ 24 ust. 4). Pełny tekst § 23 rozporządzenia.
Początek, koniec i uprawnienia kierującego
Kierowanie rozpoczyna się z chwilą przybycia pierwszych sił i środków podmiotów KSRG i stwierdzenia po rozpoznaniu, że działania ratownicze są zasadne (§ 21 ust. 1). Ustaje po wykonaniu działań, w tym po przekazaniu poszkodowanych jednostkom Państwowego Ratownictwa Medycznego oraz przekazaniu terenu, obiektu lub mienia właścicielowi, zarządcy, użytkownikowi, przedstawicielowi organu administracji rządowej lub samorządu terytorialnego albo Policji lub straży gminnej (§ 21 ust. 2). Kierujący musi być oznakowany w sposób widoczny dla innych uczestników działań (§ 22 ust. 1).
Kierujący działaniem ratowniczym może zarządzić ewakuację ludzi i mienia, wstrzymać ruch drogowy, wprowadzić zakaz przebywania osób trzecich i przejąć w użytkowanie na czas niezbędny nieruchomości, ruchomości, środki transportu, sprzęt, ujęcia wody i środki gaśnicze (art. 25 ust. 1). Może żądać pomocy od instytucji, organizacji, przedsiębiorców i osób fizycznych (art. 25 ust. 2) i odstąpić od zasad uznanych powszechnie za bezpieczne (art. 25 ust. 3).
Zdarzenie mnogie i masowe
W zdarzeniu mnogim zagrożenie dotyczy więcej niż jednej osoby, ale zapotrzebowanie na medyczne działania ratownicze ustalone w segregacji nie przekracza możliwości sił obecnych na miejscu; w zdarzeniu masowym je przekracza (§ 2 pkt 23 i 24). Segregacja pierwotna odbywa się niezwłocznie po przybyciu na miejsce, a wtórna - po wdrożeniu medycznych czynności ratunkowych wobec poszkodowanych o najwyższym priorytecie (§ 2 pkt 17 i 18).
Strażak ratownik OSP
Do udziału w działaniach ratowniczych jest uprawniony strażak OSP, który ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat, ma aktualne ubezpieczenie i orzeczenie lekarskie, odbył szkolenie BHP i z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe (art. 8 ustawy o OSP). Po 65 roku życia może być kierowcą, jeśli ma aktualne badania dopuszczające do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych (art. 9 ust. 1). Kandydatem na strażaka ratownika może być też strażak OSP w wieku od 16 do 18 lat, za zgodą rodzica lub opiekuna, jako uczestnik szkolenia podstawowego (art. 9 ust. 2 pkt 2).
Świadczenie ratownicze z tytułu wysługi lat przysługuje mężczyźnie po co najmniej 25 latach czynnego udziału i po osiągnięciu 65 roku życia, a kobiecie po 20 latach i 60 roku życia (art. 16 ust. 2). Czynne uczestnictwo to bezpośredni udział co najmniej raz w roku w działaniu, akcji, szkoleniu lub ćwiczeniu (art. 16 ust. 3), a ewidencję prowadzi komendant powiatowy PSP (art. 16 ust. 4). Szkolenie podstawowe strażaka ratownika OSP i członkostwo w OSP dają też punkty preferencyjne w naborze do PSP (zał. 3 do rozporządzenia o postępowaniu kwalifikacyjnym, Dz.U. 2021 poz. 1772 ze zm.), o czym piszemy w artykule o punktacji.
Na czym się przewracają
- „Oficerowie" na poziomie strategicznym. Ustawa mówi o strażakach PSP z kwalifikacjami do zajmowania stanowisk oficerskich (art. 22 ust. 1a pkt 1).
- Kompania z plutonów. Kompanię liczy się w zastępach: 8-16 zastępów i dowódca (§ 6 ust. 1 pkt 5).
- Dowódca zastępu PSP jako pierwszy kierujący. W kolejności interwencyjnej pierwszy jest strażak ratownik OSP (§ 24 ust. 1 pkt 1).
- Prawa kierującego tylko w stanie wyższej konieczności. Ten warunek stawia art. 21 ust. 2 ustawy o PSP dla akcji ratowniczej. Art. 25 ustawy o ochronie przeciwpożarowej daje kierującemu działaniem ratowniczym uprawnienia bez takiego zastrzeżenia. Ustrój PSP i akcję ratowniczą opisuje artykuł o organizacji i zadaniach PSP.
Pytania z tej części są w bazie pytań o ochronie przeciwpożarowej i KSRG, a całość sprawdzisz w teście wiedzy na czas. Gdzie test wiedzy mieści się w naborze, opisuje artykuł jak zostać strażakiem PSP.