Mianowanie i ślubowanie
Stosunek służbowy strażaka powstaje z dniem mianowania na stanowisko służbowe (art. 31 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1473). Osobę przyjmowaną mianuje się na pierwsze stanowisko w grupie stanowisk szeregowych (art. 36 ust. 7) i z tym dniem nadaje jej stopień strażaka (art. 51 ust. 2).
Podejmując służbę, składasz ślubowanie. Rota zaczyna się od słów: „Ja, obywatel Rzeczypospolitej Polskiej, świadom podejmowanych obowiązków strażaka, uroczyście ślubuję być ofiarnym i mężnym w ratowaniu zagrożonego życia ludzkiego i wszelkiego mienia - nawet z narażeniem życia" (art. 30 ust. 1). Dalej ślubujesz przestrzegać prawa i dyscypliny, wykonywać polecenia przełożonych, strzec tajemnic służby, honoru, godności i dobrego imienia służby oraz przestrzegać zasad etyki zawodowej.
Na starcie kierownik jednostki albo upoważniona osoba zapoznaje cię z prawami, obowiązkami i odpowiedzialnością dyscyplinarną, a bezpośredni przełożony - z zakresem obowiązków na stanowisku. Potwierdzasz to podpisem, który trafia do akt osobowych (art. 31b).
Trzy lata służby przygotowawczej
Osobę podejmującą służbę mianuje się strażakiem w służbie przygotowawczej na 3 lata (art. 34 ust. 1). Po jej odbyciu następuje mianowanie na stałe (art. 34 ust. 6).
Okres ten może się zmienić w dwie strony:
- w szczególnie uzasadnionych przypadkach Komendant Główny PSP może go skrócić na wniosek m.in. komendanta wojewódzkiego (art. 34 ust. 2),
- przy przerwie w wykonywaniu obowiązków dłuższej niż 3 miesiące przełożony może go przedłużyć (art. 34 ust. 3).
Służba przygotowawcza to okres próby w ścisłym sensie. Nieprzydatność do służby stwierdzona w opinii służbowej w tym okresie jest przesłanką obowiązkowego zwolnienia (art. 43 ust. 2 pkt 2). Strażacy podlegają okresowemu opiniowaniu służbowemu, a od opinii można się odwołać do wyższego przełożonego w ciągu 14 dni od zapoznania się z nią (art. 36a ust. 1 i 5).
Czas służby
| Zasada | Wartość | Przepis |
|---|---|---|
| norma | przeciętnie 40 godzin tygodniowo w okresie rozliczeniowym do 6 miesięcy | art. 35 ust. 1 |
| rozkład zmianowy | zadania i dyżury do 24 godzin, po nich co najmniej 24 godziny wolne | art. 35 ust. 5 |
| rozkład codzienny | 8 godzin dziennie od poniedziałku do piątku | art. 35 ust. 6 |
| dyżur w rozkładzie codziennym | do 24 godzin, potem co najmniej 24 godziny wolne | art. 35 ust. 7 |
| przedłużenie z potrzeb służby | do 48 godzin tygodniowo, za czas wolny lub rekompensatę | art. 35 ust. 9 |
| podwyższona gotowość operacyjna | ponad 48 godzin, za czas wolny w tym samym wymiarze | art. 35 ust. 10 |
W czasie wolnym można zostać wyznaczonym do dyżuru domowego (art. 35 ust. 8). Ogłoszenie o naborze musi podawać rodzaj rozkładu czasu służby na stanowisku (§ 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia o postępowaniu kwalifikacyjnym, Dz.U. 2021 poz. 1772 ze zm.), więc wiesz z góry, czy idziesz na zmiany.
Urlop
Strażakowi w służbie przygotowawczej i mianowanemu na stałe przysługuje coroczny płatny urlop wypoczynkowy w wymiarze 26 dni (art. 71 ust. 1). W pierwszym roku prawo do urlopu narasta o 1/12 wymiaru za każdy miesiąc służby (art. 71 ust. 2). Dodatkowy urlop do 13 dni rocznie przysługuje m.in. za służbę w warunkach szkodliwych lub uciążliwych albo z tytułu wieku lub stażu (art. 71a ust. 1).
Delegowanie i zastępstwa
Strażaka można delegować do czasowej służby w innej jednostce PSP, z urzędu albo na jego wniosek, na nie dłużej niż 6 miesięcy w ciągu 2 lat, chyba że zgodzi się na dłużej; Komendant Główny może wyjątkowo przedłużyć delegację do 12 miesięcy (art. 37b). W tej samej jednostce można mu powierzyć obowiązki na innym stanowisku do 6 miesięcy w roku kalendarzowym, z uposażeniem nie niższym od dotychczasowego (art. 37a). Przeniesienie do innej miejscowości następuje co do zasady na wniosek strażaka lub za jego zgodą (art. 37c ust. 1).
Obowiązki i zakazy
- Strażak nie może być członkiem partii politycznej; dotychczasowe członkostwo ustaje z chwilą przyjęcia do służby (art. 57c ust. 1 i 2).
- Zajęcie zarobkowe poza służbą wymaga pisemnej zgody przełożonego uprawnionego do mianowania (art. 57a ust. 1).
- Przynależność do organizacji zagranicznych lub międzynarodowych wymaga zezwolenia Komendanta Głównego (art. 57c ust. 3).
- Strażak ma obowiązek utrzymywać sprawność fizyczną, m.in. przez udział w zajęciach z wychowania fizycznego lub zajęciach sportowych (art. 59b ust. 1).
- Strażacy mogą zrzeszać się w związkach zawodowych (art. 58 ust. 1).
W związku z pełnieniem obowiązków strażak korzysta z ochrony przewidzianej w kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych (art. 57).
Sprawność i badania co roku
Co roku przechodzisz okresową ocenę sprawności fizycznej - obowiązkowo do 55 roku życia (§ 6 ust. 1 rozporządzenia o okresowej ocenie sprawności, t.j. Dz.U. 2023 poz. 1177). Ocena odbywa się w terminach od 1 marca do 30 kwietnia i od 1 października do 30 listopada, w czasie służby (§ 7 ust. 1 i 2). Próby są te same, co w naborze, ale do każdej podchodzi się raz, a do średniej dolicza się punkty za wiek. Skala: 61 pkt i więcej to ocena wybitna, 56-60 bardzo dobra, 51-55 dobra, 46-50 dostateczna, 41-45 słaba, 40 i mniej niedostateczna (zał. nr 5). Nieusprawiedliwione nieprzystąpienie oznacza ocenę negatywną (§ 7 ust. 4).
Strażak w rozkładzie zmianowym przechodzi badania profilaktyczne raz w roku, w codziennym - co 3 lata do 50 roku życia i co 2 lata później (§ 3 ust. 2). Więcej w artykule o badaniach i komisji lekarskiej.
Stopnie i awanse
PSP ma cztery korpusy i 19 stopni (art. 50):
| Korpus | Stopnie |
|---|---|
| szeregowi | strażak, starszy strażak |
| podoficerowie | sekcyjny, starszy sekcyjny, młodszy ogniomistrz, ogniomistrz, starszy ogniomistrz |
| aspiranci | młodszy aspirant, aspirant, starszy aspirant, aspirant sztabowy |
| oficerowie | młodszy kapitan, kapitan, starszy kapitan, młodszy brygadier, brygadier, starszy brygadier, nadbrygadier, generał brygadier |
Kolejny stopień nadaje się stosownie do kwalifikacji, stanowiska i opinii służbowej, ale nie wcześniej niż po minimalnym stażu w stopniu (art. 54 ust. 1): strażak 1 rok, sekcyjny i starszy sekcyjny po 2 lata, młodszy ogniomistrz i ogniomistrz po 3 lata, młodszy aspirant 3 lata, aspirant i starszy aspirant po 5 lat, młodszy kapitan 3, kapitan 4, starszy kapitan, młodszy brygadier i brygadier po 5, starszy brygadier 4 lata. Stopnie nadaje się z okazji Dnia Strażaka (art. 54 ust. 2).
Przejście do wyższego korpusu wymaga kwalifikacji, a nie tylko stażu. Na stanowiska podoficerskie i szeregowe potrzebne są kwalifikacje do zawodu strażak (art. 36 ust. 6), na aspiranckie - tytuł technika pożarnictwa (art. 36 ust. 5 i 5a), a na oficerskie - m.in. tytuł inżyniera pożarnictwa albo wyższe wykształcenie z przeszkoleniem w Akademii Pożarniczej (art. 36 ust. 3). Kto nadaje które stopnie, opisuje art. 51; dwa najwyższe nadaje Prezydent RP na wniosek ministra (art. 51 ust. 5).
Stopnie podoficerów, aspirantów i oficerów są dożywotnie, a po zwolnieniu można ich używać z dodatkiem „w stanie spoczynku" (art. 55 ust. 1 i 2).
Dzień Strażaka
Ustawa stanowi, że dzień 4 maja jest Dniem Strażaka (art. 30a). To nie tylko święto: z tej okazji nadaje się kolejne stopnie (art. 54 ust. 2).
Co może przerwać służbę
Obowiązkowo zwalnia się m.in. przy orzeczeniu całkowitej niezdolności do służby, nieprzydatności w okresie służby przygotowawczej, karze dyscyplinarnej wydalenia, prawomocnym skazaniu za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, pisemnym żądaniu zwolnienia (w terminie do 3 miesięcy) i utracie obywatelstwa (art. 43 ust. 2). Skazanie za inne przestępstwo pozwala zwolnić, ale nie musi tego oznaczać; pozostawienie w służbie wymaga wtedy zgody Komendanta Głównego (art. 43 ust. 3 pkt 2, art. 47 ust. 2).
Wszczęcie postępowania karnego o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego oznacza obowiązkowe zawieszenie w czynnościach na czas do 3 miesięcy (art. 39 ust. 1).
Na czym się przewracają
- Liczenie na dwuletni okres próbny. W PSP służba przygotowawcza trwa 3 lata.
- Traktowanie oceny sprawności jak formalności. Nieprzystąpienie bez usprawiedliwienia to ocena negatywna.
- Praca dorywcza bez zgody. Każde zajęcie zarobkowe wymaga pisemnej zgody przełożonego.
Pytania z tej części znajdziesz w bazach o służbie i o stopniach i tradycji, a początek drogi opisuje artykuł jak zostać strażakiem PSP.